Yıldırım Nasıl Oluşur? Yıldırımdan Nasıl Korunulur?
Uzak bir noktadan göründüğünde göz alıcı ve etkileyici bir yapısı bulunsa da yıldırım, her yıl dünyada binlerce kişinin ölümüne neden olabilecek çok riskli bir doğa olayıdır. Çoğu kişi yıldırımın gökyüzünde biriken elektrik yükünün yeryüzüne boşalması olarak düşünse de yıldırım nasıl oluşur sorusu için daha kapsamlı bir yanıt verilebilir. Bu sayede yıldırımın oluşumu, yıldırımdan korunma ve dikkat edilmesi gerekenler konusunda da doğru adımlar atılabilir.
Yıldırım Nasıl Oluşur?
Yıldırımın oluşmasında bulutlanma, statik yüklenme, yeryüzünde yüklenme, elektrik alanının doğması ve yıldırımın deşarj yöntemi ile yeryüzüne isabeti gerçekleşir. Daha açık bir şekilde yıldırım oluşumu aşağıdaki adımlar ile ifade edilebilir.
- Yükselen su buharı yoğunlaştığında bulutlar oluşur.
- Bulutlardaki su damlacıkları ya da buz kristallerinin büyümesi ile birlikte sürtünme sonucunda bir elektrik yükü ortaya çıkarken negatif yük birikir.
- Bulutların üstünde pozitif ve altlarında negatif yüklenme oluşur.
- Yeryüzünün de bir kısmında pozitif bir kısmında negatif yük oluşur.
- Pozitif ve negatif yük bölgeleri arasında bir elektrik alanı doğar.
- Yoğunlaşan elektrik alanları nedeni ile yıldırım deşarj olur ve en kısa yoldan yeryüzüne isabet eder.
Yıldırım Neden Düşer?
Atmosferdeki elektrik potansiyel farkı nedeni ile oluşan bu doğa olayında bulut hareketleri sırasında biriken elektrik yükü belirli bir eşiği geçtiğinde potansiyel farkını dengelemek açısından yıldırım deşarj olur ve yeryüzüne isabet eder.
Yıldırım düşmesi yani isabet etmesi halinde çoğu zaman negatif yüklü bulutlarda toprağa doğru bir hareket görülür ve toprak da pozitif olduğu için aradaki potansiyel farkı yıldırımın isabeti ile dengelenir. Neredeyse anlık şekilde gerçekleşen bu süreçte tahmin edilemeyecek boyutta bir enerji boşalması yaşanır. Öyle ki anlık olarak yıldırım isabetinde on binlerce volt gücünde bir elektrik enerjisi boşalması ve yüksek bir ısı olayı ile karşılaşılır.
Yıldırım Türleri Nelerdir?
Yıldırım çoğu zaman gök gürültülü fırtınalar ile birlikte ortaya çıkarken, iki değişen tür olarak bulut-bulut ve bulut-toprak yıldırımları şeklinde birbirinden ayrılır. Bu iki tür arasındaki temel farklar ise aşağıdaki tabloda görülebilir.
| Bulut-Bulut (IC) Yıldırımları | Bulut-Toprak (CG) Yıldırımları |
| Bulutlar arasında oluşur. | Bulutlar ve toprak arasında oluşur. |
| Gökyüzünde gerçekleşir. | Yeryüzüne isabet eder. |
| Tehlike oranı düşüktür. | Tehlike oranı yüksektir. |
Yıldırımdan Nasıl Korunulur?
Yıldırımdan korunma yöntemlerinde yapıların ve insanların korunabilmesi için değişen yöntemler arasında paratoner kullanımı, topraklama tamburu veya topraklama şeridi ile Faraday kafesi gibi yöntemler yer alır.
Paratonerler özellikle bir binanın en üst noktasında yer alan ve Franklin çubuğu olarak da adlandırılan bir sistem olarak gökyüzünden yeryüzüne isabet eden yıldırımı üzerine çekerek direkt bir şekilde topraklama hattı ile bu elektrik enerjisini toprağa ulaştırır. Farklı yöntemlerde topraklama şeritleri bina duvarlarında, Faraday kafesleri bina çevresinde ve topraklama tamburu ise bina zeminlerinde yer alır ve yıldırımdan gelen elektrik enerjisini toprağa yönlendirme sayesinde koruma oluştururlar.
İnsanlar Yıldırımdan Nasıl Korunur?
Yapıları farklı sistemler ile yıldırımdan korumak mümkün olurken, insanların bireysel olarak da yıldırımdan korunabilmesi için fırtınalı havalarda dışarı çıkmaması, kapalı alanlarda kendilerini korumaya alması, ağaç altlarında durmaması ve düşük zeminli yerlerde bulunması gibi noktalara dikkat edilmelidir.
Ev içerisinde de dış ortamda yıldırımlı ve gök gürültülü hava koşullarında özellikle elektrikli cihazlara çok yakın durmamak, su kullanımını bir süre durdurmak, pencere ve camları açmadan hava olaylarının bitmesini beklemek önemlidir.
Yıldırımdan Korunma Sistemleri Nasıl Kurulur?
Yapılarda gerek yerleşim alanlarında gerek ticarethane gerek endüstriyel tesislerde yıldırımdan korunma sistemleri ülkemizde IEC 62305 1-2-3-4 standartlarına uygun olarak keşif ve risk analizlerine göre profesyonel firmalar tarafından kurulur.
Yıldırım nasıl oluşur sorusunun cevabına istinaden geliştirilen standartlara uygun yapıda paratonerler veya koruma şeritleri gibi değişen sistemler özellikle bazı yapılarda yapı ruhsatı alınabilmesi için de zorunlu hale getirilmiştir. Drita Mühendislik hizmetlerimiz içerisinde ise bu konuda keşif ve uygulama aSumqayıttajları bulunmaktadır. Firmamızdan talep edilen yıldırım koruma hizmetleri ile yapınız için en uygun proje ile uygulama en üst kalitede ve gereken standartlarda gerçekleştirilebilir. Bizimle iletişime geçerek, detaylı bilgileri hemen alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yıldırımdan korunmak için ne yapmak gerekir?
Yapılarda paratoner gibi sistemler ile yıldırım ile gelen elektrik enerjisinin toprağa aktarılması ve bireysel olarak da fırtınalı havalarda dışarıya çıkılmadan elektrikli cihazlardan uzak durulması ve gerekirse sığınakların tercih edilmesi önemlidir.
Yıldırım önlenebilir mi?
Özellikle bulut ve toprak arasında oluşan yıldırım türlerinde toprakta enerji birikmesini oluşturmadan engelleyebilmek için yüksek yapılarda paratonerler ve açık havalarda da insanların hava koşullarından kaçınarak kapalı alanda bulunması yıldırımın yeryüzüne isabet etmesini engelleyebilir.
Yeryüzünde yıldırımı en fazla ne çeker?
Özellikle sivri ve yüksek yapılar yıldırımın hedefi haline gelirken, elektrik potansiyel farkı yeryüzüne bu tip kısa yollar ile daha rahat ulaşabileceği için bu tip yapılarda ve açık alanlarda koruma uygulamaları gerekir.